Francis Fukuyama: “Batı Medeniyeti”nin Gerçek Anlamı

Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Şubat ayında Münih Güvenlik Konferansı’ndaki konuşmasının sonunda, büyük ölçüde yukarıda alıntılanan Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’nın tek bir “Batı Medeniyeti”nin parçası olduğu yönündeki iddiası nedeniyle ayakta alkışlandı. Dinleyicileri, Rubio’nun Başkan Yardımcısı JD Vance’in bir yıl önce Avrupa’ya karşı sergilediği saldırgan nahoşluktan geri adım atmasından ve transatlantik ilişkiyi —Donald Trump’ın yükselişinden önceki yıllarda sayısız Amerikalı liderin yaptığı gibi— değerlere dayandırıyor görünmesinden kuşkusuz memnun kaldılar.

Ancak Rubio’nun atıfta bulunduğu “Batı Medeniyeti” nedir? Onun bu kavramdan anladığı, muhtemelen çoğu çağdaş Avrupalının anlayışından ve benimkinden de oldukça farklıdır. (Rubio, bana ve “tarihin sonu” tezime bir laf sokmayı da ihmal etmedi.)

Hürmüz’ün Yedi Kalesi: İran’ın “Batmaz Uçak Gemileri” ve Küresel Enerji Denklemi

Okumak istersen →

Önemli bir grup Amerikalı muhafazakâr için “Batı Medeniyeti”, özel olarak Hristiyan bir medeniyeti ve aktif Hristiyan inancı etrafında inşa edilmiş bir kültürü ifade eder. Rubio, konuşmasında “Hristiyan mirası”ndan değil, “Hristiyan inancı”ndan bahsederek buna atıfta bulunuyor. Ortak medeniyetin paylaşılan yönlerine dair listesi, Vance’in “miras Amerikalılar” (heritage Americans) terimini kullanışını yankılayan “miras” ve “soy” kelimelerini de içeriyor; bu da kültürümüzün ortak bir dinin yanı sıra ortak bir etnik kökene dayandığını ima ediyor gibi görünüyor.

Batı medeniyetinin köklerinin “Hristiyan mirası”na dayandığına şüphe yoktur. En derin Hristiyan değerlerinden biri, Tanrı katında tüm insanların evrensel eşitliğine olan inançtır. Ulusal muhafazakârlar, evrensel insan eşitliğine olan liberal inançla alay ederler ve Rubio’nun kendisi de kimsenin soyut bir kavram için değil, belirli bir yaşam biçimi için savaştığını savunur. Ancak Hristiyanlığın ve Batı kültürünün merkezinde yer alan önemli bir soyut fikir vardır. Bu fikir, Aziz Pavlus tarafından Galatyalılar 3:28’de şöyle ifade edilmiştir: “Artık ne Yahudi ne Grek, ne köle ne özgür, ne erkek ne dişi ayrımı vardır. Hepiniz Mesih İsa’da birsiniz.”

Alexis de Tocqueville’den G.W.F. Hegel’e ve Friedrich Nietzsche’ye kadar pek çok önemli düşünür, Hristiyanlığın modern liberal demokrasiyi doğurduğunu anlamıştır. Bugün insan haklarını savunan çoğu insan bunu dini terimlerle yapmıyor, ancak modern hak anlayışlarının Hristiyan dini inançlarından türediğine şüphe yok.

Ancak bu geçişi yaparken Batı medeniyeti, kendisini dinle olan her türlü açık özdeşleşmeden kopardı. Bunun nedenleri tarihseldi: Protestan Reformu’nun ardından Avrupalılar, sonraki 150 yılı “töz dönüşümü” (transubstantiation) veya çocuk vaftizi gibi fikirler üzerine, Hristiyan doktrininin farklı yorumları nedeniyle birbirlerini öldürerek geçirdiler. Orta Çağ’dan beri monolitik bir Hristiyan doktrini yoktur; Protestanlık, Katoliklikten oldukça farklı bir “yaşam biçimi” doğurmuştur.

Nihai amaçlar üzerindeki bu anlaşmazlığın bir sonucu olarak, modern liberalizmin Aydınlanmacı kurucuları, dini özel inanç alanına itmeye ve siyaseti belirli bir dini doktrin tarafından tanımlanan “iyi yaşam” yerine, yaşamın kendisine odaklamaya karar verdiler. Buna ek olarak, ilk doğa bilimciler Katolik Kilisesi ile uzun süren bir mücadeleye giriştiler; modern doğa bilimleri ve onun mümkün kıldığı ekonomik dünya, ancak ampirik sorgulamanın dini dogmadan ayrılmasıyla ortaya çıkabildi.

Dolayısıyla, aslında Rubio’nun öne sürdüğünden çok farklı bir Batı medeniyeti anlayışı vardır; bu anlayış liberalizmin kendisi etrafında inşa edilmiş, açıklık, hoşgörü ve yerleşik fikirlere karşı şüphecilik gibi Aydınlanma değerlerini kapsayan bir anlayıştır. Batı medeniyetinin bu versiyonu, dinin siyasetteki rolünü ikincil plana itmiştir. Paylaştığımız medeniyeti dini terimlerle tanımlamadan da demokratik haklara dair pek çok fikrimizin Hristiyan kökenlerini tam olarak kabul edebiliriz. Nitekim toplumlar sadece günümüzdeki kitlesel göç döneminde değil, on altıncı yüzyıla kadar uzanan süreçte de dini inanç açısından oldukça çeşitliydi.

Ortak dinden daha kötüsü, medeniyetimizi “miras” veya “soy” terimleriyle tanımlama çabasıdır. Marco Rubio’ya hatırlatmak istemem ama onun özel mirası ve soyu otoriter ve Katolik bir Habsburg İmparatorluğu’na dayanırken, James Monroe ve Thomas Jefferson’ınki Avrupa’nın çok farklı ve daha liberal bir Protestan kısmına dayanmaktadır.

Geçtiğimiz ay sivil haklar lideri Jesse Jackson hayatını kaybetti. Jackson, akıl hocası Martin Luther King tarafından başlatılan ırksal eşitlik mücadelesini hayatta tutmada kritik bir rol oynadı. Ancak Jesse Jackson bir bakıma kesinlikle yardımcı olmadı. 1987’de Stanford Üniversitesi’ne gelmiş ve öğrencilerin “Hey, hey, ho, ho, Batı Medeniyeti gitmeli” (Western Civ has got to go) diye slogan attığı bir yürüyüşe katılmıştı. Bu tür baskıların bir sonucu olarak, Stanford ve diğer seçkin üniversiteler Batı kültürü temel derslerini kaldırdılar ve bunların yerine çok kültürlü tekliflerden oluşan tutarsız bir karmaşa getirdiler. Bu büyük bir hataydı.

Görünüşe göre Jackson, Batı kültürünün bu şekilde reddedilmesini daha sonra reddetti (disavowed), ki bunu yapması da gerekirdi. Kendi hayatı, her iki tanımıyla da tamamen Batı medeniyeti tarafından çerçevelenmişti. O, Matta İncili’nde İsa’nın ifadesiyle “en küçük kardeşlerime” yardım eli uzatılmasını öğütleyen Martin Luther King gibi diğer Hristiyan din adamları tarafından yönetilen bir sivil haklar hareketinde yer alan bir Hristiyan rahipti. Ve aynı zamanda, savunuculuğu ulusunun Bağımsızlık Bildirgesi ve Anayasası tarafından tesis edilen bir hukuk devleti tarafından korunan, evrensel insan hakları savunucusuydu.

Batı’daki öğrenciler kendi kültürlerinin tarihini öğrenmedikçe bu koruma hayatta kalamayacaktır. Rubio veya Vance’inkiler gibi gerici fikirlerle mücadele etmenin tek yolu, Batı medeniyetinin nasıl evrildiğine ve bugün aslında kökleri Hristiyan inancına dayanan liberal Aydınlanma değerleriyle nasıl tanımlandığına dair doğru bir anlayışa sahip olmaktır. Yaşam biçimimizi tanımlayan ve bugün uğruna mücadele etmeye ve ölmeye hazır olmamız gereken şey bu “soyut fikirler”dir.

Kaynak link: https://www.persuasion.community/p/dont-define-western-civilization