Konu Yorum
Beluga balinası (Delphinapterus leucas), deniz memelilerini araştırmanın zaten zorlu olan koşulları düşünüldüğünde bile, incelenmesiyle kötü bir üne sahip son derece güç bir türdür. Bilim insanları tam 13 yıl boyunca Alaska’daki Bristol Körfezi’nde yaşayan küçük bir beluga popülasyonuna odaklandı; 623 bireye ait genetik verileri birbirine bağladılar ve aynı zamanda bu balinaların sosyal gruplarını ve yaşlarını gözlemlediler. Genel olarak bu popülasyon, başka hiçbir beluga topluluğuyla neredeyse hiç temas etmeyen, yaklaşık 2.000 balinadan oluşuyor.
Elde edilen bulgular, çiftleşme alışkanlıklarının son derece stratejik olduğunu gösterdi. Cinsel olgunluğa erişmiş her birey -hem erkek hem dişi-birkaç yıl boyunca birden fazla partnerle çiftleşiyor; yani bu tür polijinandrik bir üreme düzenine sahip. Bunun sonucu olarak yavruların önemli bir bölümü üvey kardeş oluyor ve bu durum, yalıtılmış bir popülasyon için hayati öneme sahip olan genetik çeşitliliği güvence altına alıyor.
Magyar Macaristan’ın Zelenski’si mi olacak?
Okumak istersen →
“Bu çalışmayı bu kadar heyecan verici kılan şey, Arktik’te yaşayan bu türle ilgili uzun süredir sahip olduğumuz varsayımları altüst etmesi,” diyor çalışmanın kıdemli yazarı ve FAU’da araştırma profesörü olan Greg O’Corry-Crowe. “Erkeklerin dişilerden çok daha büyük olması ve anne–yavru gruplarıyla az vakit geçirmeleri nedeniyle, belugaların büyük ölçüde polijinik olduğu; erkeklerin eşler için yoğun biçimde rekabet ettiği ve yavruların çoğunun yalnızca birkaç baskın erkek tarafından babalanmış olduğu düşünülüyordu.”
“Bulgularımız bambaşka bir hikâye anlatıyor. Kısa vadede erkekler yalnızca orta düzeyde polijinik. Bunun nedenlerinden birinin olağanüstü uzun ömürleri olduğunu düşünüyoruz — belugalar muhtemelen 100 yıl ya da daha fazla yaşayabiliyor. Erkekler, tek bir üreme sezonunda yoğun rekabet etmek yerine, üreme çabalarını uzun yıllara yayarak ‘uzun oyunu’ oynuyor gibi görünüyor. Bu, adeta ‘acele etme, denizde çok balık var’ stratejisi.”
Erkekler “uzun oyunu” oynarken, dişiler bir üreme sezonundan diğerine partnerlerini sık sık değiştiriyor. Bilim insanları bunun, dişilerin “düşük kaliteli erkeklerle” uzun süreli bağlanmaktan kaçınmalarına yardımcı olduğunu ve yine genetik çeşitliliği koruduğunu düşünüyor.
“Often vurgulanan erkek–erkek rekabeti kadar, dişi tercihinin de üreme başarısını şekillendirmede ne denli etkili olabildiğini çarpıcı biçimde hatırlatan bir durum bu,” diyor O’Corry-Crowe. “Bu tür stratejiler, dişilerin bir sonraki nesil üzerinde nasıl ince ama güçlü bir denetim kurduğunu ve türün evrimsel yönelimini nasıl şekillendirdiğini gösteriyor.”
Araştırmacılar ayrıca, yaşlı dişilerin gençlere kıyasla daha fazla hayatta kalan yavruya sahip olduğunu — muhtemelen deneyim ve eş seçimi sayesinde — ancak yetişkinlerin çoğunun aynı anda yalnızca birkaç yavruya sahip olduğunu buldu. Bu durumun, dişilerin yavaş üreme hızları tarafından belirlendiği anlaşılıyor.
Bilim insanlarının neden on yıldan uzun süre balinaların çiftleşmesini gözlemlemeye zaman ayırdığı merak edilebilir. Ancak böylesine gizemli ve yalıtılmış bir hayvan grubunun üreme stratejilerini, başarılarını ya da başarısızlıklarını anlamak, sayılarının korunması açısından kritik öneme sahip.
“Bu dinamikleri anlamak koruma çalışmaları için hayati,” diyor O’Corry-Crowe. “Eğer yavruların çoğunun babası yalnızca birkaç erkekse, etkili popülasyon büyüklüğü, gerçekte mevcut olan balina sayısından çok daha küçük hale gelir. Bu genetik çeşitlilik kaybı, akraba çiftleşmesi riskini artırır ve popülasyonun çevresel değişimlere uyum sağlama kapasitesini azaltır. Sık partner değişimi, düşük düzeyde üreme ‘yoğunlaşması’ ve muhtemelen yakın akrabalarla çiftleşmeden aktif kaçınma, görece küçük popülasyonların genetik sağlığını korumada etkili stratejiler olabilir.”
Bilim insanları ayrıca, hızla değişen Arktik ve sub-Arktik çevre koşullarıyla karşı karşıya olan bu balinaları daha iyi koruyabilmek için Bristol Körfezi’ndeki yerli topluluklarla da yakın iş birliği içinde çalıştı.
“Rehavete kapılma lüksümüz yok,” diyor O’Corry-Crowe. “Küçük popülasyonlar hâlâ genetik aşınma tehlikesiyle karşı karşıya. Ancak beluga balinalarının çiftleşme stratejilerinin, doğanın dirençliliğine dair güçlü kanıtlar sunduğunu ve herhangi bir türün küçük popülasyonlarını kurtarmaya ve yeniden canlandırmaya çalışanlar için umut verdiğini söylemek mümkün.”
kaynak link: https://newatlas.com/biology/sex-lives-beluga-whales/
