Konu Yorum
Sarayın Gözdesinden Çöküşün Simgesine: Rasputin ve İktidarın Kırılganlığı
Tarihin en tuhaf figürlerinden biri olan Grigori Rasputin, bir yüzyılı aşkın süredir merak ve korku karışımı duygularla anılmaktadır. Sibirya’nın çamurlu köylerinden Rusya İmparatorluğu’nun altın saraylarına uzanan bu olağanüstü yolculuk, yalnızca bir adamın değil, kökleri çürümeye yüz tutmuş tüm bir hanedanın hikâyesidir.
Rasputin 1869’da, Tobolsk yakınlarındaki ıssız Pokrovskoye köyünde doğdu. Tura Nehri kıyısında, ahşap evler ve çamurlu yollarla çevrili bu fakir köy, onun ilk yıllarına damgasını vurdu. Gençliğinde çevresindekiler onu bir peygamber olarak değil, sarhoş ve kavgacı biri olarak tanıyordu. Ne var ki otuzlu yaşlarına yaklaşırken bir şeyler değişti. Çocuklarını arka arkaya kaybetmesinin yarattığı derin iç sarsıntının ardından Rasputin, kendince bir “ruhsal uyanış” yaşadı. Köyden ayrılıp Rusya’nın dört bir yanında dolaşan kutsal bir gezgin — bir strannik — oldu.
ABD NATO’dan Çıkarsa Türkiye Ne Yapacak?
Okumak istersen →Bu yıllarda geliştirdiği ilahiyat anlayışı son derece ilginçti: Günahla kurtuluş birbirinden ayrılamaz; gerçek tövbeye ulaşmak için önce ayartılmak gerekir. Kadın hayranlarıyla kurduğu ilişkilerde bu öğretinin ne denli “işlevsel” olduğunu söylemeye gerek yoktur.
Rasputin’in asıl gücü ise hiçbir zaman bir doktrin ya da siyasi nüfuzdan gelmedi; karizmasından geldi. Solgun çehresi, uzun saçları ve içine işleyen gözleri, onu karşılayanları tuhaf bir çekime sürüklüyordu. Bir aristokrat kadın, onun varlığının kendisini aynı anda “çektiğini, iten, tedirgin eden ve sakinleştiren” bir etki yarattığını itiraf etmişti.
İşte tam bu anda Romanov hanedanının kapıları ona ardına kadar açıldı.
Çar II. Nikola, kişisel zarafetine karşın iktidarı için gerekli özellikleri taşımayan bir adamdı: çekingen, kararsız ve bir o kadar da inatçı. Eşi Aleksandra ise saray hayatından kaçınan, dini bağnazlığa sığınan, dünyaya kapalı bir kadındı. Ve bu çiftin tek erkek evladı Aleksei, pıhtılaşma hastalığı hemofili ile mücadele ediyordu. En küçük bir darbe, ölümle sonuçlanabilecek iç kanamalara yol açabilirdi.
Rasputin bu karanlık atmosfere bir kurtarıcı edasıyla girdi. Küçük Aleksei kanayan bacağıyla ölüm döşeğinde yatarken saray doktorları eli kolu bağlı durmaktaydı. Aleksandra Rasputin’i çağırdı. Rasputin çocuğun yatağı başında dua etti ve sabah olduğunda ateş düşmüş, şişlik geçmişti. Hekimler sonradan bu iyileşmeyi Rasputin’in sakin varlığının çocuğu rahatlattığına, kan basıncını düşürerek kanamayı yavaşlattığına bağladılar. Ama Aleksandra’ya göre bu bir tıp başarısı değil, ilahi bir mucizeydi.
Asıl büyük kırılma 1912’de yaşandı. Polonya’daki bir av gezisinde Aleksei ağır iç kanama geçirdi; bilinç gelip gidiyor, saray son hazırlıkları yapıyordu. Rasputin’e telgraf çekildi. Yalnızca birkaç satır yazdı: Çocuk yaşayacak, doktorlar fazla müdahale etmesin. Kısa süre sonra kanama durdu. O günden itibaren Rasputin’in saraydaki nüfuzu tartışmasız hale geldi.
Ancak bu nüfuz kadar tehlikeli bir şey yoktu. Rasputin sarayda boy gösterdikçe etrafında söylentiler çoğaldı: Aristokrat kadınlarla skandallar, rüşvetler, saraya sızmış bir yabancı ajan… Çoğu abartılmış ya da uydurulmuştu; ama önemli olan gerçek değil, algıydı. “Sarhoş bir köylü imparatorluğu yönetiyor” imajı, insanların monarşiye olan güvenini kemirdi.
Bakanlar birbirini izledi; tek bir yılda dört başbakan, üç dışişleri bakanı, beş içişleri bakanı değişti. Gazeteler bu durumu alay yollu “bakanlık langırt topu” olarak adlandırdı. Aristokrasinin bir kısmı artık çareyi Rasputin’i ortadan kaldırmakta görüyordu.
Prens Felix Yusupov ve Büyük Dük Dmitri Pavloviç, bu kanlı planı yürürlüğe koydular. Aralık 1916’nın geç saatlerinde Rasputin Moika Kanalı’ndaki saraya çekildi. Ardından gelenlerin büyük bölümü efsaneye dönüştü — zehirli pasta, ilk kurşuna dayanma, karşı koyuş, ikinci kurşun ve son olarak buz gibi Neva’ya fırlatılış…
Ne var ki komplocular yanılıyordu. Rasputin’in ölümü hiçbir şeyi kurtarmadı. Üç ay sonra Şubat Devrimi patlak verdi ve Romanov hanedanı tarih sahnesinden silindi. Bir yıl geçmeden Çar, Çariçe ve çocukları Bolşevikler tarafından kurşuna dizildi.
Rasputin’in gerçek önemi burada yatmaktadır: O imparatorluğun çöküşüne yol açmadı; çöküşün en görünür belirtisiydi. Eğitimsiz bir Sibirya köylüsünü kurtarıcısı olarak benimseyen bir hanedan, kurumlarına artık güvenemez hale gelmiş demekti. Rasputin bir semptomdu — o çürümüş bedendeki en büyük yara.
Bu hikâye bize bugün de çok şey söylüyor: Kırılgan iktidarlar, belirsizlik anlarında en alışılmadık figürlere yaslanır. Ve bazen efsane, gerçekten çok daha öldürücü olur.
