Enerji Savaşında Kaybeden Kıta: Avrupa Nereye Gidiyor?

Avrupa Birliği üzerine yazmak giderek daha tuhaf bir duygu yaratıyor: Sanki herkesin gözleri önünde ilerleyen bir çözülüşü tarif etmeye çalışıyor, ama bu çözülüşün bizzat aktörleri tarafından bile ciddiye alınmadığı bir sahneyi izliyoruz.

Bugün Avrupa’nın yaşadığı şey ani bir kriz değil. Bu, uzun süredir otomatik pilotta ilerleyen bir stratejik yön kaybının doğal sonucudur. Daha pahalı enerjiye razı olan, sanayisini yavaş yavaş kaybeden ve bütün bunları “değerler siyaseti” adı altında meşrulaştıran bir yapıdan söz ediyoruz. Buna bir de giderek belirginleşen militarize neoliberalizm eklendiğinde ortaya çıkan tablo nettir: Refah kaybı artık geçici değil, yapısaldır.

Magyar Macaristan’ın Zelenski’si mi olacak?

Okumak istersen →

Ve belki de asıl soru şudur:

Avrupa toplumları neden hâlâ bu sürece karşı ciddi bir reaksiyon üretmiyor?

Kriz Değil, Birikmiş Çöküş

Avrupa ekonomisinin bugün karşı karşıya olduğu tabloyu yalnızca enerji fiyatlarıyla açıklamak eksik kalır. Ancak enerji, bu çöküşün en görünür ve en sert yüzüdür.

Rusya’dan gelen ucuz ve istikrarlı enerji akışının kesilmesi, Avrupa’nın üretim maliyetlerini kalıcı biçimde yukarı çekti. Yerine konulan LNG ise hem pahalı hem de jeopolitik olarak kırılgan bir çözüm sundu. ABD’den gelen LNG’nin fiyatı, küresel piyasalardaki rekabete bağlı olarak sürekli dalgalanırken; Katar ve Körfez hattı ise artık güvenli değil.

Bugün Avrupa, aynı anda iki gerçekle yüzleşiyor:

• Enerjiye erişim pahalı

• Enerjiye erişim güvensiz

Bu ikili yapı, sanayi için ölümcüldür.

Nitekim Avrupa Komisyonu’nun büyüme tahminlerindeki aşağı yönlü revizyonlar ve enflasyon beklentilerindeki artış, sorunun geçici olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Brent petrolün 100 dolar bandına oturması ve gaz fiyatlarının savaş öncesinin iki katına çıkması, yalnızca bir başlangıç olabilir.

Goldman Sachs gibi kurumların “olumsuz senaryolarda” %4’ü aşan enflasyon öngörüleri ise, Avrupa’nın artık kronik bir stagflasyon riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Enerji Savaşının Yeni Cephesi: Hürmüz ve Kızıldeniz

Ancak mesele yalnızca fiyat değil; erişim hatlarının kendisi de tehdit altında.

Kızıldeniz’de Yemen merkezli güçlerin (Ansar Allah) başlattığı abluka, Avrupa’nın deniz ticaretine ne kadar bağımlı olduğunu ortaya koydu. Şimdi ise daha büyük bir kırılma ihtimali konuşuluyor: İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidi.

Eğer bu senaryo gerçekleşirse, Avrupa için mesele artık “pahalı enerji” değil, enerjiye ulaşamama meselesine dönüşür.

Burada kritik bir kırılma noktası ortaya çıkıyor:

• Avrupa, Rus enerji hattını siyasi nedenlerle terk etti

• Alternatif hatlar ise askeri ve jeopolitik risk altında

Bu durumda Avrupa’nın elinde kalan tek şey, piyasa fiyatlarına teslim olmak ve arz için Asya ile rekabet etmektir.

Ve bu rekabette Avrupa’nın avantajlı olduğu söylenemez.

Sanayisizleşme ve Amerikan Çekim Alanı

Enerji krizinin en az konuşulan ama en kritik sonucu ise sanayinin yer değiştirmesidir.

ABD’nin Enflasyon Azaltma Yasası (IRA) ile sunduğu devasa teşvikler, Avrupa sanayisini adeta kendine çekiyor. Daha ucuz enerji, daha güçlü teşvikler ve daha öngörülebilir bir piyasa… Avrupa şirketleri için tercih giderek netleşiyor.

Bu durum yalnızca ekonomik değil, stratejik bir kayıptır.

Avrupa, sanayisini kaybettikçe yalnızca üretim gücünü değil; aynı zamanda siyasi bağımsızlığını da kaybeder. Çünkü enerji ve üretim bağımsızlığı olmadan dış politika yalnızca retorikten ibaret kalır.

İç Çatlaklar: Avrupa’nın Sessiz Bölünmesi

Bu süreçte Avrupa içinde ciddi kırılmalar da oluşuyor.

Macaristan ve Slovakya gibi ülkeler, Rus enerji hatlarının tamamen kesilmesine karşı direnç gösterirken; Almanya’da hükümete yönelik memnuniyetsizlik rekor seviyelere ulaşmış durumda. İtalya gibi ülkeler ise daha pragmatik bir çizgiye kayma sinyalleri veriyor.

Belçika’dan gelen “Rusya ile ilişkilerin normalleşmesi” çağrısı, henüz bastırılmış olsa da önemli bir işaret:

Avrupa içinde bir “geri dönüş tartışması” başlamış durumda.

Ancak bu tartışma henüz açık bir politikaya dönüşebilmiş değil.

Atlantik Bağımlılığı: Bir Strateji mi, Refleks mi?

Avrupa’nın bugün en büyük açmazı, kendi stratejik çıkarları ile Atlantik ittifakı arasındaki gerilimdir.

ABD’nin küresel stratejisi, Çin’i çevrelemek ve enerji hatlarını kontrol altına almak üzerine kurulu. Bu strateji içinde Avrupa’nın rolü ise giderek daha netleşiyor:

Tüketici ve destekleyici aktör.

Bu nedenle Avrupa’nın enerji hatlarının kesilmesi ya da pahalanması, yalnızca bir yan etki değil; aynı zamanda sistemin bir parçası olarak da okunabilir.

Sonuç şudur:

Avrupa, kendi çıkarlarına aykırı sonuçlar üretse bile Atlantik çizgiden kopamayan bir yapıya dönüşmüş durumda.

Sonuç: Avrupa Bir Yol Ayrımında Değil, Yokuş Aşağı

Bugün Avrupa için mesele bir yol ayrımı değildir. Çünkü bir yol ayrımı, alternatiflerin gerçek ve uygulanabilir olduğu durumlarda ortaya çıkar.

Oysa Avrupa’nın mevcut haliyle iki seçeneği var:

1. Mevcut politikayı sürdürerek kontrollü bir gerilemeye razı olmak

2. Radikal bir stratejik dönüşümle enerji ve dış politika paradigmasını yeniden kurmak

Ancak ikinci seçenek, yalnızca ekonomik değil, ideolojik bir kopuş gerektiriyor. Ve bugünkü Avrupa elitlerinin böyle bir kopuşu gerçekleştirebilecek ne iradesi ne de zihinsel hazırlığı var.

Bu yüzden asıl soru artık şu:

Avrupa ne yapacak değil, ne zaman bedelini ödeyecek?

Yararlanılan kaynaklar: Financial Times, Bloomberg, Goldman Sachs, European Commission, International Energy Agency