Konu Yorum
Tarihin belki de en kritik coğrafi denklemlerinden biri, şu günlerde Basra Körfezi’nde şekilleniyor. Genişliği yalnızca 33 ile 95 kilometre arasında değişen, sığ ve dar bir su yolu olan Hürmüz Boğazı, bugün küresel enerji ticaretinin kalp atışını belirliyor. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde yirmisinin aktığı bu boğazda, mütevazı görünümlü yedi ada, Orta Doğu’daki büyük güç rekabetinin tam merkezine oturmuş durumda.
Boğazın Anatomisi: Neden Bu Kadar Kritik?
Hürmüz Boğazı, Umman Körfezi ile Basra Körfezi’ni birbirine bağlayan, kuzeyinde İran, güneyinde ise Umman topraklarının yer aldığı stratejik bir su yoludur. Wikipedia Görece dar yapısına karşın taşıdığı yükün ağırlığı devasa: Kuveyt, Irak, İran, Suudi Arabistan, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar, ihraç ettikleri petrolü Hürmüz üzerinden uluslararası pazarlara ulaştırmaktadır. Wikipedia
İran Rejimi Yıkılmazsa İsrail Ne Olur?
Okumak istersen →Boğazın stratejik değerini artıran başka bir etken daha var: Boğazdan geçen ticari trafik, Musandam Yarımadası’nın kuzeyindeki belirlenmiş denizcilik şeritlerinden geçmek zorundadır. Wikipedia Bu zorunlu güzergah, boğazın her iki tarafındaki topraklara — ve adalara — eşsiz bir stratejik kaldıraç sağlıyor.
Yedi Ada, Bir Savunma Hattı
Basra Körfezi’nin sığ sularında ve Hürmüz’ün ağzında konumlanan yedi ada, İran’ın bölgedeki güç projeksiyonunun omurgasını oluşturuyor: Ebu Musa, Büyük Tunb, Küçük Tunb, Hengam, Kiş, Larak ve Hürmüz.
Kiş Adası füze rampaları ve insansız hava araçları üsleriyle donatılmış; Hürmüz Adası boğazın girişini kontrol ederken, Larak Adası geleneksel radarların ötesine geçen bir gözetleme kapasitesi sunmaktadır. On4 Tv
İran Araştırmaları Merkezi’nden akademisyen Oral Toğa’ya göre boğazı fiilen kontrol eden yapılar, Ebu Musa, Tunb Adaları, Kişm ve Larak adalarındadır. Hürriyet Toğa özellikle Ebu Musa, Büyük Tunb ve Küçük Tunb adalarının kritik önemine dikkat çekiyor: Boğazın ağzında yer alan bu üç ada, derin su şerit yollarının tam üzerinde konumlanıyor. Hürriyet
İran’ın bu ada zincirini nasıl konumlandırdığı, askeri analistlerin sıklıkla başvurduğu bir metaforla özetleniyor: “sabit ve batırılamaz uçak gemileri.” Bu ifade, adaların salt coğrafi konumdan çok işlevsel bir savunma sistemi oluşturduğunu anlatıyor.
Hark Meselesi: Ekonomik Can Damarı, Stratejik Tuzak mı?
ABD’nin olası operasyon senaryolarında en çok adı geçen yer, Hürmüz’ün çok ötesinde, Basra Körfezi’nin kuzeyinde yer alan Hark Adası’dır. Yaklaşık 21 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip ada, Buşehr eyaleti açıklarında, İran ana karasına yaklaşık 30 kilometre mesafede bulunuyor. Petrol terminalleri barındırmakla birlikte yaklaşık 8 bin 200 kişilik bir nüfusa da ev sahipliği yapıyor. Kibristurk
Normal şartlarda yılda 950 milyon varil petrol ihracatı gerçekleştirilen Hark’tan, ABD yaptırımları nedeniyle fiili ihracat kapasitesinin yaklaşık yüzde 60–65’inde seyrettiği belirtiliyor. Kibristurk
Ancak uzmanlar, Hark’ın ele geçirilmesinin boğaz sorununu çözmeyeceği konusunda hemfikir. Emekli Tuğgeneral Ali Er, bu konuda açık sözlü: “Hark Adası, İran ekonomisinin jeneratörü konumunda. Burası toplumu bir arada tutan en önemli ağırlık merkezi. ABD Hark’ı bombaladı ama ekonomik değer yaratmaya devam ettiği için ele geçirme planları yapıyor. Fakat bu, ABD’nin ikinci stratejik hatası olur.” Cumhuriyet
Toğa ise coğrafik bir gerçeğin altını çiziyor: Hark Adası, Hürmüz Boğazı’nın yaklaşık 500 kilometre kuzeyinde konumlanmakta; dolayısıyla burası alınsa bile boğazı açmak mümkün olmayacaktır. Hürriyet
Pentagon’un Masasındaki Dört Seçenek
ABD’nin masasındaki seçenekler şöyle sıralanıyor: İlki, İran’ın petrol ihracatının kalbi sayılan Hark Adası’nın ele geçirilmesi ya da ablukaya alınması. İkincisi, Hürmüz Boğazı’ndaki kritik konumuyla öne çıkan Larak Adası’nın hedef alınması. Üçüncüsü, İran’ın Basra Körfezi’nden çıkan deniz trafiği üzerindeki kontrolünü sağlayan Ebu Musa Adası’nın işgal edilmesi. Dördüncü ve en doğrudan hamle ise İran petrolünü taşıyan gemilerin açık denizde durdurulması ya da denetim altına alınması. Milliyet
Amfibi operasyonlar için eğitilmiş yaklaşık 2.500 deniz piyadesini taşıyan amfibi hücum gemisi USS Tripoli, İran’a doğru yola çıkmıştır. Amerikan komutanlığının, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndaki birkaç adayı ele geçirmeyi planladığı ve bunların daha sonraki operasyonlar için üs olarak ve Tahran’a karşı bir koz olarak kullanılacağı değerlendirilmektedir. News-pravda
Olası Bir Çıkarmanın Anatomisi: “Ölüm Vadisi”
Herhangi bir ada operasyonu, askeri açıdan son derece karmaşık bir tablo sunuyor. Amfibi kuvvetlerin adaya ulaşması için “ölüm vadisi” olarak tanımlanan Hürmüz Boğazı’ndan geçmesi gerekmektedir. Larak Adası, İran anakarasına 25 kilometre mesafede bulunmakta ve bu nedenle çeşitli füze sistemleri ile kamikaze insansız hava araçlarının menzilindedir. Hürriyet
Basra Körfezi’ndeki bu adaların askeri olarak elde tutulması, coğrafi yakınlık nedeniyle ciddi riskler barındırıyor. Hark Adası İran ana karasına yaklaşık 30 kilometre mesafede bulunurken, Larak Adası 31 kilometre, Ebu Musa Adası ise 70 kilometre uzaklıktadır. Bu mesafeler, kara konuşlu füze sistemleri, topçu bataryaları ve silahlı insansız hava araçlarının çok kısa sürede hedeflere ulaşmasına imkan tanıyor. Kibristurk
Eski Deniz Kuvvetleri subayı Jennifer Parker, “Bir Amerikan askerinin öldürülmesi veya esir alınmasının sadece geçici bir askeri yenilgi değil, tüm savaşın dinamiklerini değiştirecek siyasi bir deprem” olacağı uyarısında bulunuyor. On4 Tv
Diplomasi mi, Harekât mı?
Sahada askeri hazırlıklar sürerken müzakere masası da boş değil. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’a yönelik saldırıların aylarca değil haftalar sürmesini beklediklerini bildirdi; ABD’nin İran topraklarında bir kara savaşına girme niyetinde olmadığını da ayrıca vurguladı. Türkiye Gazetesi
İran ise müzakerelerde şu şartları öne sürdü: Düşman saldırıları ve suikast operasyonlarının tamamen durdurulması, savaşın tekrar yaşanmayacağına dair somut ve uluslararası garantiler oluşturulması, savaş tazminatlarının garanti altına alınması ve savaşın tüm bölgesel cepheleri kapsayacak biçimde sona ermesi. Milliyet
İran, boğazı fiziksel olarak tamamen kapattığı iddialarını reddediyor. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Arakçi’nin vurguladığı üzere, “Boğaz herkese açık, ancak korkakça saldırganlık yapan düşmanlara kapalıdır.” On4 Tv
Bu tutum, 350’den fazla tankerin —25’i büyük petrol tankeri, 200’ü standart petrol tankeri ve 70’i LNG gemisi olmak üzere— Hürmüz Boğazı’ndan geçmek için İran’dan izin beklediği Milliyet gerçeğiyle yan yana gelince, boğazın fiilen bir “geçiş denetim noktası”na dönüştüğü görülüyor.
Küresel Yansımalar: Bir “Giyotin” Ekonomisi
Eski ABD Savunma Bakanı James Mattis, “Hürmüz’ü zorla açmak imkânsızdır” diyerek, başarılı bir kontrol için İran’ın sahillerinin 7 gün 24 saat kesintisiz gözetilmesi gerektiğini, bunun ise Amerikan ordusunu devasa bir lojistik yıpranmaya mahkum edeceğini belirtmişti. On4 Tv
Boğazın kapanması küresel enerji piyasalarında derin sarsıntılar yaratıyor. Motorin başta olmak üzere petrol türevlerinde fiyat artışları, ithalata bağımlı ekonomileri doğrudan tehdit ederken, Asya’dan Avrupa’ya uzanan tedarik zincirleri ciddi biçimde sekteye uğruyor.
Tüm bu gelişmeler, Hürmüz Boğazı’nı salt bir deniz yolundan çok daha fazlasına dönüştürüyor: Yedi küçük ada üzerinden küresel ekonominin nabzı tutuluyor, koca bir jeopolitik satranç tahtasının en kritik kareleri bu sularda şekilleniyor.
Bu makale; CNN International, Hürriyet, Cumhuriyet, Milliyet, Timeturk ve çeşitli bağımsız analiz kuruluşlarının haberleri esas alınarak, farklı kaynaklardan derlenen bilgilerle özgün biçimde kaleme alınmıştır.
