Konu Yorum
28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılarla başlayan ve kısa sürede İran’ın misillemeleriyle Körfez’e yayılan çatışma, yalnızca askeri dengeleri değil küresel finans piyasalarını da derinden sarstı. Bir haftadır süren bu gerilim, enerji fiyatlarından para birimlerine, borsalardan güvenli liman olarak görülen varlıklara kadar geniş bir alanda sert dalgalanmalar yarattı.
Ortaya çıkan tablo, modern savaşların yalnızca cephede değil piyasalarda da yürütüldüğünü bir kez daha gösteriyor. Enerji altyapısının hedef alınması ihtimali ve Hürmüz Boğazı’ndaki risk, küresel ekonominin sinir uçlarına dokundu. Bunun sonucu olarak petrol fiyatları yaklaşık %20 yükselirken doğalgaz fiyatları %60’a varan artış gösterdi. Bu enerji şoku, zincirleme biçimde para piyasalarını ve hisse senedi piyasalarını etkiledi.
Hürmüz’ün Yedi Kalesi: İran’ın “Batmaz Uçak Gemileri” ve Küresel Enerji Denklemi
Okumak istersen →Enerji Şoku ve Küresel Dalgalanma
Savaşın ilk etkisi enerji piyasalarında görüldü. Petrol fiyatlarının sert yükselişi, yalnızca enerji ithalatçısı ülkeleri değil küresel enflasyon beklentilerini de yukarı çekti. Doğalgaz fiyatındaki sıçrama ise Avrupa ve Asya piyasalarında risk algısını daha da artırdı.
Enerji fiyatlarının yükselmesi genellikle petrol ve enerji şirketleri için kazanç anlamına gelirken, enerjiye bağımlı ekonomiler için maliyet baskısını artırıyor. Bu durum, yatırımcıların riskli varlıklardan hızla uzaklaşmasına neden oldu.
Altın: Güvenli Liman Ama Sınırsız Değil
Jeopolitik kriz dönemlerinde ilk akla gelen yatırım araçlarından biri altındır. Nitekim savaşın ilk günlerinde ons altın hızlı bir yükselişle yaklaşık 5300 dolar seviyesine kadar çıktı.
Ancak hafta ilerledikçe farklı bir dinamik devreye girdi: likidite ihtiyacı ve doların güçlenmesi. Büyük fonların nakde yönelmesi, altın fiyatını geri çekti. Haftayı yaklaşık 5117 dolar seviyesinde kapatan altın, böylece haftalık bazda yaklaşık %3 değer kaybetti.
Bu durum, savaş dönemlerinde bile altının her zaman tek yönlü yükselmeyebileceğini gösteriyor. Türkiye’de ise dolar kurunun Merkez Bankası müdahaleleriyle kontrol altında tutulması nedeniyle gram altındaki düşüş daha sınırlı kaldı.
Dolar Yeniden Güç Kazandı
Jeopolitik krizlerin klasik refleksi bu savaşta da kendini gösterdi: yatırımcılar dolara yöneldi.
Dolar endeksi hafta boyunca %1,6–%1,8 civarında yükseldi. Küresel yatırımcıların riskten kaçması, doların yeniden güçlü bir güvenli liman olarak görülmesine yol açtı.
Türkiye’de ise farklı bir tablo ortaya çıktı. Türk lirası üzerindeki baskıyı sınırlamak için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın yaklaşık 12 milyar dolar rezerv harcadığı konuşuluyor. Bu müdahale sayesinde USD/TRY’de büyük bir sıçrama yaşanmadı, ancak yine de gelişen ülke para birimleri genel olarak baskı altında kaldı.
Borsalar: Küresel Satış Dalgası
Savaşın en sert etkisi hisse senedi piyasalarında görüldü. Riskli varlıklardan kaçış, küresel çapta satış dalgası yarattı.
Gelişen piyasa borsaları son üç yılın en sert haftalık düşüşlerinden birini yaşadı. Türkiye’de BIST 100 endeksinin haftalık bazda yaklaşık %5 ila %10 arasında gerilediği tahmin ediliyor.
Bu düşüş yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. ABD borsalarında bile yaklaşık 300 milyar dolarlık piyasa değeri bir hafta içinde silindi.
Savaşın Ekonomik Kazananları ve Kaybedenleri
Bu kısa haftalık tablo bile savaşların ekonomik sonuçlarını açık biçimde ortaya koyuyor:
Kazananlar
-
Dolar ve ABD tahvilleri gibi güvenli varlıklar
-
Petrol ve enerji şirketleri
-
Savunma sanayi hisseleri
Kaybedenler
-
Gelişen piyasa borsaları
-
Riskli yatırım araçları
-
Enerji ithalatçısı ekonomiler
Altın ise bu süreçte karmaşık bir performans sergiledi; savaşın ilk günlerinde yükselip ardından geri çekildi.
Belirsizlik Bitmiş Değil
Asıl soru ise şu: Bu dalgalanma geçici mi, yoksa daha büyük bir ekonomik sarsıntının başlangıcı mı?
Eğer İran’ın misillemeleri Körfez ülkelerine veya enerji altyapılarına yönelik daha geniş saldırılara dönüşürse, piyasalardaki oynaklık çok daha sert hale gelebilir. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapanma ihtimali, küresel enerji piyasaları için en kritik senaryo olarak görülüyor.
Şimdilik görülen şey şu:
Ortadoğu’daki savaş yalnızca askeri bir çatışma değil, aynı zamanda küresel ekonominin damarlarını zorlayan bir finans savaşı niteliği taşıyor.
